फ्रॅक्चरनंतर प्लेट काढण्याची खरंच गरज असते का?

फ्रॅक्चर झाल्यावर शस्त्रक्रिया करून हाडात प्लेट, स्क्रू किंवा रॉड बसवली जाते, तेव्हा बहुतेक रुग्णांच्या मनात एकच प्रश्न घोळत असतो “हाड जोडल्यानंतर ही प्लेट कायमची आत राहणार, की काढावी लागणार?”

हा प्रश्न इतका सामान्य आहे की आमच्या क्लिनिकमध्ये जवळजवळ प्रत्येक फ्रॅक्चर शस्त्रक्रियेनंतर रुग्ण किंवा त्यांचे कुटुंबीय हाच प्रश्न विचारतात.आणि याचं उत्तर एका शब्दात देता येत नाही कारण ते प्रत्येक रुग्णाच्या परिस्थितीनुसार वेगळं असतं.

प्लेट नेमकं काम काय करते?

फ्रॅक्चर झाल्यानंतर हाडाचे तुकडे योग्य जागी स्थिर ठेवण्यासाठी प्लेट, स्क्रू किंवा रॉड वापरले जातात. ही प्लेट स्वतः हाड “बनत” नाही ती फक्त हाडाला योग्य स्थितीत धरून ठेवते, जेणेकरून शरीराची स्वतःची उपचार प्रक्रिया (healing process) व्यवस्थित पार पडू शकेल. एकदा हाड पूर्णपणे भरलं, की प्लेटचं मूळ काम संपलेलं असतं.

पण “काम संपलं” याचा अर्थ असा होत नाही की ती लगेच काढावीच लागते.

प्लेट कायमची शरीरात ठेवली, तर धोका असतो का?

बऱ्याच रुग्णांना असं वाटतं की शरीरात कायमची धातूची वस्तू ठेवणं धोकादायक आहे. प्रत्यक्षात तसं नाही. आजच्या काळातील बहुतेक इम्प्लांट्स अशा पद्धतीने बनवलेले असतात की ते शरीरात कायमचे राहिले तरी कोणताही त्रास देत नाहीत. अनेक प्रौढ रुग्णांमध्ये प्लेट कधीच काढली जात नाही, आणि त्यांना त्याचा कसलाही परिणाम जाणवत नाही.

म्हणजेच, “प्लेट काढायलाच हवी” हा एक सर्वसामान्य समज आहे पण तो प्रत्येक केसला लागू होत नाही.

प्लेट काढण्याचा सल्ला नेमका कधी दिला जातो?

काही विशिष्ट परिस्थितींमध्ये डॉक्टर प्लेट काढण्याचा सल्ला देतात:

• लहान मुलांमध्ये मुलांची हाडं अजूनही वाढत असतात. अशा वेळी प्लेट कायमची ठेवल्यास हाडाच्या नैसर्गिक वाढीत अडथळा येऊ शकतो. त्यामुळे मुलांमध्ये हाड पूर्ण भरल्यानंतर प्लेट काढली जाते.
• त्वचेजवळ त्रास देणारी प्लेट काही वेळा प्लेट हाडाच्या अशा भागात असते जिथे त्वचा पातळ असते  उदाहरणार्थ घोट्याजवळ किंवा कोपराजवळ. अशा वेळी चालताना, बसताना किंवा दाब पडल्यास अस्वस्थता किंवा वेदना जाणवू शकते. हा त्रास सतत होत असेल, तर प्लेट काढणं योग्य ठरतं.
• संसर्ग किंवा गुंतागुंत झाल्यास क्वचित प्रसंगी प्लेटभोवती संसर्ग (infection) झाल्यास, ती काढणं आवश्यक होतं.
• सक्रिय किंवा खेळाडू रुग्णांमध्ये काही सक्रिय रुग्णांना, विशेषतः खेळाशी संबंधित असणाऱ्यांना, विशिष्ट सांध्याजवळील प्लेटमुळे पूर्ण हालचाल किंवा ताकद मिळण्यात अडथळा जाणवू शकतो. अशा वेळी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार प्लेट काढण्याचा निर्णय घेतला जातो.

या व्यतिरिक्त, बहुतांश प्रौढ रुग्णांमध्ये प्लेट कायम ठेवली तरी काहीही अडचण येत नाही आणि अनावश्यक दुसरी शस्त्रक्रिया टाळली जाते.

हा निर्णय प्रत्येक रुग्णासाठी सारखा असतो का?

नाही. हा निर्णय पूर्णपणे वैयक्तिक असतो रुग्णाचं वय, हाडाचा प्रकार, फ्रॅक्चरची जागा, प्लेटचा प्रकार आणि हाड किती व्यवस्थित भरलं आहे, या सगळ्या गोष्टींवर तो अवलंबून असतो. म्हणूनच “प्लेट काढायलाच हवी” किंवा “काढूच नये” असा एकसमान नियम लावणं चुकीचं ठरतं प्रत्येक केस स्वतंत्रपणे तपासूनच योग्य सल्ला दिला जाऊ शकतो.

लक्षात ठेवण्यासारखी गोष्ट

जर तुमची किंवा तुमच्या जवळच्या व्यक्तीची फ्रॅक्चर शस्त्रक्रिया झाली असेल आणि प्लेट काढायची की नाही याबद्दल संभ्रम असेल, तर स्वतःहून कोणताही निर्णय घेण्याआधी ऑर्थोपेडिक तज्ज्ञांचा सल्ला घेणं गरजेचं आहे. X-ray आणि क्लिनिकल तपासणीनंतरच हे स्पष्ट होतं की तुमच्या केसमध्ये प्लेट काढणं फायद्याचं आहे, की ती तशीच ठेवणं सुरक्षित आहे.